Πως να επιλέξω τον σωστό φακό για την φωτογραφική μηχανή μου

Πως να επιλέξω τον σωστό φακό για την φωτογραφική μηχανή μου – Η επιλογή φακού είναι μία διαδικασία εξίσου σημαντική για τον δημιουργό όσο και αόρατη για το θεατή. Ο φακός με τον οποίο θα κάνεις λήψη του κάθε πλάνου σου καθορίζει άμεσα το πλάνο με τρόπο τέτοιο, ώστε να δίνει στο θεατή μηνύματα που ο ίδιος δεν αντιλαμβάνεται ως προερχόμενα από το φακό.

Η θεωρία με μια ματιά

Πρώτα (και προφανέστερα) απ’ όλα, η επιλογή φακού εξαρτάται από το κομμάτι του σκηνικού που θέλεις να δείξεις. Η εστιακή απόσταση του φακού, που μετριέται σε mm (χιλιοστά), καθορίζει το πόσο ευρεία είναι η λήψη: όσο μικρότερη η εστιακή απόσταση, τόσο περισσότερα “πιάνει” το κάδρο. Έτσι, από το ίδιο σημείο και με την ίδια κάμερα, ένας φακός στα 18 mm θα μπορεί να δει πολύ περισσότερο χώρο από ότι ένας φακός στα 50 mm. Οι φακοί με εστιακή απόσταση 50 mm ονομάζονται κανονικοί, γιατί βλέπουν περίπου όσο μέρος του χώρου βλέπει και το ανθρώπινο μάτι. Φακοί με πιο μικρή εστιακή απόσταση ονομάζονται ευρυγώνιοι, ενώ αυτοί με μεγαλύτερη από 50 mm ονομάζονται τηλεφακοί.

Η εστιακή απόσταση καθορίζει επίσης σε μεγάλο βαθμό το βάθος πεδίου, δηλαδή το κομμάτι του τρισδιάστατου χώρου που αποτυπώνεται με ευκρίνεια στο δισδιάστατο φιλμ ή αισθητήρα. Ένας ευρυγώνιος φακός έχει περισσότερο βάθος πεδίου από έναν τηλεφακό. Αυτό σημαίνει πως σε έναν τηλεφακό, μεγαλύτερο κομμάτι του χώρου είναι θολό.

Το διάφραγμα είναι ένας μηχανισμός του φακού, με τον οποίο ο χειριστής της κάμερας ελέγχει πόσο φως περνάει από το φακό προς στον αισθητήρα (ή το φιλμ). Ο κάθε φακός χαρακτηρίζεται από την εστιακή του απόσταση και το μέγιστο άνοιγμα του διαφράγματός του, που μετριέται σε f-stops. Οπότε ένας φακός 50 mm f/1.8 έχει εστιακή απόσταση 50 mm και μέγιστο άνοιγμα του διαφράγματος 1.8 f-stops. Όσο μικρότερο το f-stop, τόσο πιο πολύ φως περνάει. Για την ακρίβεια, κάθε f-stop επιπλέον αφαιρεί την μισή ποσότητα φωτός από το προηγούμενο. Θα μιλήσουμε πιο αναλυτικά για τα f-stop σε επόμενο άρθρο.

Ο φακός στον κινηματογράφο αποτελεί, όμως, εκτός από τεχνικό εργαλείο, και αισθητική επιλογή. Ο κάθε φακός δίνει συγκεκριμένες ιδιότητες στην εικόνα. Αυτές οι ιδιότητες σχετίζονται με το πώς αποδίδεται ο τρισδιάστατος χώρος στο δισδιάστατο μέσο (αισθητήρα, φιλμ, οθόνη προβολής). Για να γίνει κατανοητό αυτό, πρέπει να χωρίσουμε τον τρισδιάστατο χώρο σε τρία μέρη: το εμπρόσθιο μέρος – το προσκήνιο, τοκεντρικό μέρος – εκεί όπου ο φακός εστιάζει, και το πίσω μέρος – το παρασκήνιο. Ιδανικά, προσπαθούμε να αποτυπώσουμε σε δισδιάστατη επιφάνεια έναν τρισδιάστατο χώρο χωρίς να χάνεται η αντίληψη του βάθους. Ένας κανονικός φακός αποδίδει τις αποστάσεις μεταξύ των τριών μερών του χώρου πιστά, σχεδόν ακριβώς όπως το αντιλαμβάνεται το ανθρώπινο μάτι. Ένας τηλεφακός, ωστόσο, φέρνει το προσκήνιο και το παρασκήνιο πολύ πιο κοντά στο κεντρικό μέρος απ’ ό,τι στην πραγματικότητα, συμπιέζοντας τον χώρο.

Στην πράξη

Ας δούμε τώρα πώς μεταφράζονται όλα αυτά σε μερικές περιπτώσεις, ενδεικτικά. Προφανώς, οι τυποποιημένες συμβουλές που θα βρεις παρακάτω μπορεί να μην ταιριάζουν καθόλου στις ιδιαιτερότητες αυτού που θέλεις να κάνεις. Γι’ αυτό η καλύτερη λύση είναι, ξέροντας πώς λειτουργεί ένας φακός, να δοκιμάζεις πολλούς διαφορετικούς πριν τη λήψη, εάν είναι δυνατό.

Ντοκυμαντέρ και εκδηλώσεις: Για την κάλυψη μη προγραμματισμένης/σκηνοθετημένης/χορογραφημένης δράσης, είναι καλό να υπάρχουν διαθέσιμοι διαφορετικοί φακοί, ή φακοί zoom, δηλαδή αυτοί που έχουν μεταβλητή εστιακή απόσταση. Ειδικά οι τελευταίοι επιτρέπουν στον χειριστή της κάμερας να κάνει πράξη επιτόπου τις διάφορες αποφάσεις σχετικά με το κάδρο, ανάλογα με το πως αλλάζει η δράση.

Λήψεις με λίγο φως: Σε χώρους ή ώρες που το φως είναι λίγο, θα χρειαστείς έναν φακό με μεγάλο διάφραγμα, συνήθως από 1.8 και κάτω. Αυτό θα επιτρέψει στο λίγο φως να περάσει από το φακό και θα σε βγάλει από τη δύσκολη θέση να αυξήσεις το ISO, που δημιουργεί θόρυβο στην εικόνα.

Κινηματογράφηση τοπίων: Συνήθως χρειάζεσαι έναν ευρυγώνιο φακό, για να πιάσεις όσο περισσότερο χώρο μπορείς και για να έχεις καθαρό (νεταρισμένο) όσο μεγαλύτερο μέρος του κάδρου γίνεται.

Αν θέλεις να δώσεις “κλειστοφοβική” αίσθηση: Χρησιμοποίησε έναν τηλεφακό με πολύ μεγάλη εστιακή απόσταση, η οποία θα φέρει το προσκήνιο και το παρασκήνιο πολύ πιο κοντά στο θέμα σου, με αποτέλεσμα να μειώνεται το βάθος του χώρου όπως αυτός γίνεται αντιληπτός από το θεατή.

Για μέγιστη ποιότητα εικόνας: Κατά κανόνα, οι φακοί με μία και μοναδική σταθερή εστιακή απόσταση (γνωστοί ως primes) δίνουν εικόνα καλύτερης ποιότητας από τους zoom φακούς αντίστοιχων προδιαγραφών κατασκευής, καθώς το φως περνάει από λιγότερα στοιχεία. Στον κινηματογράφο χρησιμοποιούνται σχεδόν αποκλειστικά primes.

Πηγη